Árið 2025 var ár mikillar grósku hjá Orkídeu, þar sem verkefni á sviði hringrásarhagkerfis, lífgasvinnslu og alþjóðlegs rannsóknarsamstarfs færðust nær raunverulegri innleiðingu. En hvað þýðir þessi þróun fyrir sunnlenska bændur og hvernig getur nýsköpun eflt fæðuöryggi og samkeppnishæfni Íslands?

Í tilefni af útkomu ársskýrslu Orkídeu 2025 settumst við niður með Sveini Aðalsteinssyni framkvæmdastjóra og ræddum árið sem leið. Í viðtalinu fer Sveinn yfir mikilvægi þess að nýta hliðarstrauma landbúnaðarins sem dýrmæta auðlind, hlutverk Evrópuverkefna á borð við Terraforming LIFE og Value4Farm, og þá framtíðarsýn að Suðurland verði leiðandi í sjálfbærri matvælaframleiðslu og líftækni.

„Okkar markmið er að fá a.m.k. eitt staðbundið lífgasver í gang fljótlega þannig að bændur geti sjálfir séð með eigin augum kosti og galla þessarar aðferðar,“ segir Sveinn, en hann leggur ríka áherslu á að sjálfbærni sé ekki bara umhverfismál, heldur lykilatriði í rekstraröryggi og afkomu bænda.

Hér að neðan má lesa viðtalið í heild sinni:

„Sjálfbær framleiðsla selur“

Árið 2025 var ár mikillar grósku hjá Orkídeu. Við settumst niður með Sveini Aðalsteinssyni
framkvæmdastjóra Orkídeu og ræddum um árið sem leið, mikilvægi hringrásarhagkerfisins fyrir íslenska
bændur og spennandi framtíðarsýn fyrir Suðurland.

Þegar þú horfir í baksýnisspegilinn og gerir upp árið 2025, hvað stendur hæst og hver er þín tilfinning fyrir þeim verkefnum sem Orkídea hefur verið að vinna að?

Það er af mörgu að taka. Okkur miðaði vel áfram í þeirri vegferð að benda á kosti lífgasvinnslu á mykju og öðrum lífrænum straumum og hvaða ávinningi hún getur skilað til bænda. Okkar markmið er að fá a.m.k. eitt staðbundið lífgasver í gang fljótlega þannig að bændur geti sjálfir séð með eigin augum kosti og galla þessarar aðferðar. Við lifum á óvissutímum og allar líkur á að áburðarverð og olíuverð hækki. Það snýst um afkomu og rekstraröryggi en í stóra samhenginu snýst þetta líka um fæðuöryggi og orkuöryggi. Okkur hefur líka miðað vel áfram í umsóknum í Evrópusjóði og það skýrist vonandi árið 2026. Einnig má nefna að við vorum svo heppin að fá nýja starfsmenn til liðs við okkur, það eru þeir Einar Mäntylä, reyndur frumkvöðull frá Orf Líftækni og áður framkvæmdastjóri Auðnu, og Stefán Friðrik Friðriksson, annar reynslubolti, sem mun sjá um kynningarmálin fyrir okkur.

Mikið hefur verið rætt um verkefnin Terraforming LIFE og Value4Farm á liðnu ári. Ef þú ættir að útskýra kjarna þeirra á mannamáli – hvert gæti hlutverk þessara verkefna verið fyrir framtíð matvælaframleiðslu og hringrásar á Íslandi?

Bæði verkefnin snúast um að auka hringrás næringarefna í landbúnaði með lífgastækni. Í Terraforming LIFE er markmiðið að vinna orku og áburð úr fiskúrgangi landeldis og búfjáráburði og í Value4Farm er ætlunin að kanna fýsileika staðbundins lífgasvers í uppsveitum Árnessýslu sem nýtir kúamykju og garðyrkjuúrgang til að framleiða orku, koltvísýring í garðyrkjuna og góðan áburð á tún.

Alþjóðlegt samstarf og samkeppnisforskot

 Orkídea hefur tekið virkan þátt í alþjóðlegum rannsóknarverkefnum styrktum af Evrópusambandinu. Hvaða þýðingu hefur þessi sterka alþjóðlega tenging fyrir nýsköpunarstarf á Suðurlandi?

Fyrir utan erlent fjármagn sem verkefnin færa inn á Suðurland er aðalávinningurinn tengsl við ráðgjafa og háskóla erlendis og sú mikla þekking sem við fáum aðgang að, þekkingu sem við nýtum til hagsbóta fyrir íslenska bændur og aðra matvælaframleiðendur.

Samstarf við bændur og matvælaframleiðendur á Suðurlandi er ein af grunnstoðum Orkídeu. Hvaða tækifæri sérð þú fyrir hefðbundinn landbúnað í hringrásarhagkerfinu?

Aðalávinningur okkar á Suðurlandi er að koma lífrænum áburðarefnum, sem ekki eru nýtt í dag, inn í ræktun aftur. Til dæmis úrgang frá landbúnaði og matvælaiðnaði af ýmsu tagi. Ég sé líka að við setjum aukinn kraft í orkuskipti í landbúnaði þar sem stærri vélar nýta metan sem bændur framleiða sjálfir.

Hvernig getur betri nýting á hliðarstraumum og svokallaðri ónýttri orku raunverulega eflt samkeppnisstöðu sunnlenskra fyrirtækja á bæði innlendum og erlendum mörkuðum?

Í fyrsta lagi dregur góð nýting hliðarstrauma úr rekstrarkostnaði, t.d. við áburðarkaup, sem eykur fyrirsjáanleika og rekstraröryggi og dregur úr sóun. Í öðru lagi er ónýtt orka, t.d. í mykju af ýmsu tagi, nýtanleg til rafmagnsframleiðslu og til upphitunar t.d. á svokölluðum köldum svæðum. Í þriðja lagi fá framleiðendur góða sögu sem þeir segja neytendum því sjálfbær framleiðsla selur. Síðast en ekki síst er það skylda okkar að skila jörðinni jafngóðri eða betri til afkomenda okkar. Sjálfbærnihugsun hjálpar okkur við það verkefni.

Sterkt bakland og sýnin til framtíðar

Að baki Orkídeu standa öflugir bakhjarlar: Landsvirkjun, SASS, Landbúnaðarháskóli Íslands og Umhverfis-, loftslags- og orkuráðuneyti. Hvernig nýtist þessi breiði og sterki bakgrunnur ykkur í daglegu starfi og við framgang verkefna?

Allir þessir aðilar koma með, auk fjármagns, mikinn þekkingarauð og tengslanet með sínum starfsmönnum og aðstoða okkur í verkefnum á ýmsan hátt. Þetta góða samstarf getur og hefur leitt til sameiginlegra verkefna sem skila Suðurlandi miklum ávinningi.

Ef frumkvöðull eða fyrirtæki á Suðurlandi situr núna á góðri hugmynd tengdri orku og matvælaframleiðslu, hvers vegna ætti viðkomandi að banka upp á hjá ykkur?

Orkídea getur aðstoðað frumkvöðla og fyrirtæki á margvíslegan hátt. Ef hugmyndin er góð getum við gert sameiginlega umsókn í stærri sjóði sem flýtir fyrir þróun vöru og þjónustu. Í öðru lagi getum við hugsanlega aukið tengslanet viðkomandi frumkvöðuls sem aftur getur leitt til skjótari árangurs. Í þriðja lagi getum við veitt almenn ráð varðandi viðskiptaáætlun t.d. í samvinnu við byggðaþróunarfulltrúa á Suðurlandi á vegum SASS. Samvinna allra stuðningsaðila skiptir sköpum og að henni viljum við stuðla.

Að lokum, ef við horfum fimm ár fram í tímann – hvar sérðu Orkídeu stadda og hvert er stóra lokamarkmiðið með allri þessari vinnu?

Mín sýn er að Orkídea verði enn sterkari hlekkur í víðtæku nýsköpunarstarfi sunnlenskra fyrirtækja þar sem hringrásarhugsun skilar okkur mikilli verðmætasköpun og góðu orðspori í sjálfbærri matvælaframleiðslu og líftækni. Tækifærin eru svo fjölmörg hér á Suðurlandi og við ætlum saman að nýta þau enn betur.