Sveinn Aðalsteinsson, framkvæmdastjóri Orkídeu, var nýverið í athyglisverðu viðtali hjá finnska atvinnuþróunarfélaginu Business Kristinestad þar sem hann kynnti tækifærin sem felast í hringrásarhagkerfinu. Þar fór hann ítarlega yfir Evrópuverkefnið Terraforming LIFE, sem miðar að því að reisa nýtt lífgas- og áburðarver á Íslandi til að breyta fiskeldismykju frá landeldi í verðmæta orku og hágæða áburð. Verkefnið gæti haft gríðarlega jákvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu og sjálfbærni á Suðurlandi.

Frá vandamáli til verðmætasköpunar

Landeldi á laxi fer ört vaxandi á Íslandi og stefnt er að því að framleiðslan fari úr um 4.000 tonnum árið 2025 í allt að 150.000 tonn árið 2031. Með þessum gríðarlega vexti eykst magn fiskamykju að sama skapi.

„Landeldi býður Íslandi upp á mikil tækifæri til að auka útflutning og skapa ný störf í dreifðum byggðum, en vaxandi úrgangur kallar á nýjar lausnir,“ er haft eftir Sveini í viðtalinu. Lausnin sem Orkídea vinnur að ásamt samstarfsaðilum í Terraforming LIFE verkefninu er að safna fiskamykjunni og umbreyta henni í orku og áburð með líffræðilegu niðurbroti án súrefnis (gerjun). Þannig er komið í veg fyrir ofauðgun vistkerfa* á sama tíma og nýjar tekjulindir verða til.

Styður við sunnlenskan landbúnað og orkuskipti

Afurðirnar úr lífgasverinu geta nýst samfélaginu á margvíslegan hátt. Lífræni áburðurinn sem verður til er sérstaklega ríkur af fosfór, sem er afar takmörkuð auðlind í heiminum, auk köfnunarefnis og kalíums.

Sveinn segir í viðtalinu að slíkur lífrænn áburður sé mun betri kostur en tilbúinn áburður til lengri tíma litið. Hann losi næringarefni hægar, auki lífræn efni í jarðvegi og styðji við náttúrulega hringrás. Þetta skapar stórkostleg tækifæri fyrir bændur og matvælaframleiðendur á Suðurlandi og dregur úr þörf fyrir innfluttan áburð.

Gasið úr framleiðslunni skapar einnig fjölbreytt tækifæri. Hægt er að nýta það til varma- og raforkuframleiðslu eða aðskilja koldíoxíð og metan. Metanið er frábær orkugjafi fyrir til dæmis sorphirðubíla og flutningabíla á meðan koldíoxíðið getur nýst í ylrækt eða jafnvel í brugghús í landshlutanum.

Orkídea ryðja brautina

Fyrirmynd stöðvarinnar er sótt til Færeyja og stefnt er að því að við lok verkefnisins árið 2028 geti íslensk verksmiðja unnið úr 30.000 tonnum af lífrænum úrgangi, með möguleika á að stækka afköstin í 100.000 tonn á ári. Þá gæti stöðin tekið við enn fleiri tegundum úrgangs úr landbúnaði, svo sem húsdýramykju og aukaafurðum úr sláturhúsum.

Orkídea spilar lykilhlutverk í að tryggja að Suðurland sé leiðandi í þessari grænu nýsköpun, þar sem rík áhersla er lögð á hringrásarhagkerfið, verðmætasköpun og fæðuöryggi til framtíðar.

Viðtalið í heild sinni og nánari umfjöllun um verkefnið má nálgast á vef Business Kristinestad: Energy, raw materials and fertiliser from Icelandic fish farms’ sludge

–

*Ofauðgun vistkerfa: þegar of mikið af næringarefnum berst í vötn og sjó, sem getur valdið súrefnisskorti og ógnað viðkvæmu lífríki.

Hvað gerist í vatninu?

Þegar þessi umframnæring berst í vatnið, til dæmis úr fráveitum eða iðnaði, fer ákveðin keðjuverkun af stað:

• Þörungablómi: Næringin veldur gríðarlegri fjölgun smáþörunga sem oft lita vatnið grænt og skyggja á sólarljósið.
• Súrefnisskortur: Þegar þessir þörungar deyja falla þeir til botns. Við rotnun þeirra klárast súrefnið í vatninu hratt.
• Lífríkið deyr: Án súrefnis eiga fiskar, plöntur og önnur botndýr erfitt með að lifa af og vatnið getur orðið lífvana að hluta eða öllu leyti.